top of page

How can we help you?

Międzynarodowe standardy oraz wpływ dyrektyw Unii Europejskiej

Polski system przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu (AML) jest ściśle powiązany z międzynarodowymi standardami. Ustawa z 2018 roku bezpośrednio implementuje przepisy czwartej i piątej Dyrektywy AML Unii Europejskiej. W szczególności powstanie Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych (CRBR) było wynikiem wymagań czwartej dyrektywy (2015/849), która zobowiązała państwa członkowskie do prowadzenia centralnych rejestrów UBO oraz udostępniania ich do celów analizy finansowej.

Polska jest uczestnikiem MONEYVAL – struktury Rady Europy odpowiedzialnej za ocenę procedur AML/CFT – oraz regularnie poddaje się ocenom FATF. Generalny Inspektor Informacji Finansowej oraz inne organy nadzoru w Polsce współpracują na poziomie międzynarodowym: przedstawiciele GIIF biorą udział w europejskich grupach roboczych EGMLTF, EU FIUs Platform, wymieniają informacje z Egmont Group oraz uwzględniają rekomendacje FATF. To właśnie rekomendacje FATF stanowią podstawę większości norm polskiego prawa AML (podejście oparte na ocenie ryzyka, transparentność własności, szczególna uwaga na osoby zajmujące eksponowane stanowiska polityczne – PEP itp.).

W ten sposób polski sektor AML odpowiada zarówno krajowym wymaganiom ustawy z 2018 roku, jak i międzynarodowym standardom: integruje europejskie dyrektywy oraz międzynarodowe rekomendacje FATF w krajowe prawo i praktykę nadzoru finansowego.

Podstawa prawna oraz cechy polskiego systemu regulacji AML

Polski system przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (AML/CFT) opiera się na krajowych oraz europejskich aktach prawnych.

Podstawowym dokumentem normatywnym jest Ustawa z dnia 1 marca 2018 roku o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. Ustawa ta określa obowiązki podmiotów, organów oraz procedury związane z AML/CFT. Implementuje wymagania czwartej oraz piątej Dyrektywy AML Unii Europejskiej (IV oraz V AMLD) oraz zawiera wykaz instytucji zobowiązanych do stosowania przepisów ustawy.

Do tych instytucji należą banki, zakłady ubezpieczeń, instytucje płatnicze oraz inwestycyjne, prawnicy, notariusze, pośrednicy nieruchomości oraz inni uczestnicy rynku finansowego (szczegółowa lista znajduje się w artykule 2 ustawy). Ustawa przewiduje system współpracy pomiędzy tymi instytucjami a centralnymi organami odpowiedzialnymi za bezpieczeństwo finansowe.

Główne organy nadzoru AML w Polsce

Kluczowym regulatorem w polskim systemie przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (AML/CFT) jest Generalny Inspektor Informacji Finansowej (GIIF) – kierownik wyznaczony przez Ministerstwo Finansów, który pełni funkcję krajowego biura wywiadu finansowego (FIU). Zgodnie z ustawą, Generalny Inspektor Informacji Finansowej jest powoływany przez Prezesa Rady Ministrów oraz podlega Ministrowi Finansów. GIIF kieruje Departamentem Informacji Finansowej Ministerstwa Finansów, który zajmuje się analizą podejrzanych raportów finansowych.

Poza Generalnym Inspektorem Informacji Finansowej, kontrolę nad przestrzeganiem przepisów AML sprawują wyspecjalizowane organy nadzoru finansowego: Komisja Nadzoru Finansowego (KNF), która nadzoruje banki, zakłady ubezpieczeń, firmy inwestycyjne i inne instytucje finansowe, oraz Narodowy Bank Polski (NBP), który nadzoruje kantory wymiany walut oraz instytucje płatnicze.

Ponadto podmioty zobowiązane do przestrzegania przepisów AML podlegają nadzorowi ze strony innych organów, takich jak na przykład Ministerstwo Finansów (poprzez administrację skarbową), organy administracji samorządowej (w odniesieniu do organizacji pożytku publicznego), a także sądy i prokuratura w przypadku podejrzeń o naruszenia prawa.

Regulacje dotyczące PEP i RCA

Polska Ustawa AML (art. 2 pkt 2(11)) precyzyjnie definiuje pojęcie osób zajmujących eksponowane stanowisko polityczne (PEP – osoby zajmujące eksponowane stanowisko polityczne):

Polska Ustawa AML (art. 2 pkt 2(11)) precyzyjnie definiuje pojęcie osób zajmujących eksponowane stanowisko polityczne (PEP – osoby zajmujące eksponowane stanowisko polityczne):

„Osoba zajmująca eksponowane stanowisko polityczne” oznacza osobę fizyczną, która pełni ważne funkcje publiczne, w szczególności:
 

  • głowa państwa, premier, minister, wiceminister lub zastępca sekretarza stanu,
     

  • poseł na Sejm, senator, poseł do Parlamentu Europejskiego,
     

  • członek kierownictwa partii politycznej,
     

  • członek najwyższego organu sądowniczego,
     

  • członek zarządu banku centralnego,
     

  • ambasador, chargé d’affaires, wysoki oficer sił zbrojnych,
     

  • członek organu administracyjnego, zarządczego lub nadzorczego przedsiębiorstwa państwowego,
     

dyrektor, zastępca dyrektora lub członek kierownictwa organizacji międzynarodowej lub osoba pełniąca podobne funkcje.

Do krewnych PEP (członków rodziny) zalicza się:
 

  • małżonka (lub osobę pozostającą w faktycznym pożyciu z PEP),
     

  • dzieci PEP oraz ich małżonków,
     

  • rodziców PEP.

Do bliskich współpracowników PEP (RCA) zalicza się:
 

  • osoby fizyczne będące współbeneficjentami osób prawnych lub organizacji razem z PEP,
     

  • osoby utrzymujące bliskie powiązania biznesowe z PEP,
     

osoby będące beneficjentami struktur prawnych utworzonych na rzecz PEP.

Obowiązki instytucji w zakresie PEP/RCA:

  • weryfikacja i dokumentowanie statusu PEP lub RCA,
     

  • stosowanie zwiększonych środków należytej staranności (enhanced due diligence, EDD) w przypadku ustalenia takiego statusu,
     

  • stały monitoring relacji biznesowych z PEP, RCA oraz członkami ich rodzin,
     

  • podejmowanie decyzji o nawiązaniu lub kontynuacji współpracy z PEP wyłącznie za zgodą kierownictwa instytucji.

Instytucje obowiązane są zobowiązane do weryfikowania oraz odpowiedniego dokumentowania statusu osoby jako osoby zajmującej eksponowane stanowisko polityczne (PEP) lub osoby powiązanej (RCA). W przypadku potwierdzenia takiego statusu, instytucja ma obowiązek zastosować zwiększone środki należytej staranności (enhanced due diligence, EDD), a także prowadzić stały monitoring relacji biznesowych z tymi osobami oraz z członkami ich rodzin. Co istotne, decyzje o nawiązaniu lub kontynuowaniu współpracy z PEP mogą być podejmowane wyłącznie za zgodą kierownictwa instytucji.

ТУТ МИ  МОЖЕМО ВСТАВИТИ ПУНКТ З FAQ про бенефіціарів

Beneficjenci rzeczywiści i rejestr CRBR

Identyfikacja beneficjenta rzeczywistego (UBO) to kluczowy element procedur AML/KYC. Jest to osoba fizyczna, która bezpośrednio lub pośrednio kontroluje podmiot (np. posiada >25% udziałów lub ma decydujący wpływ). Gdy nie da się jednoznacznie ustalić beneficjenta (rozproszona struktura własności), wskazuje się najwyższe kierownictwo.

Osoby prowadzące jednoosobową działalność gospodarczą, jeśli nie są kontrolowane przez inne podmioty, uznaje się za własnych beneficjentów — nie podlegają jednak wpisowi do CRBR.

Wszystkie osoby prawne i niektóre inne podmioty w Polsce mają obowiązek zgłaszania danych o UBO do Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych (CRBR), prowadzonego przez Ministerstwo Finansów: podatki.gov.pl/crbr.

Rejestr obejmuje:

  • spółki kapitałowe (sp. z o.o., S.A., PSA),
     

  • spółki osobowe (jawne, komandytowe, komandytowo-akcyjne),
     

  • spółdzielnie, fundacje, stowarzyszenia,
     

  • zagraniczne struktury z zarządzającymi-rezydentami w Polsce.
     

CRBR zawiera dane podmiotu (nazwa, forma, KRS, NIP), dane beneficjentów (imię i nazwisko, obywatelstwo, rodzaj kontroli) oraz dane osoby zgłaszającej (najczęściej członek zarządu).

Obowiązki instytucji obowiązanych w zakresie AML

Ocena ryzyka: Instytucje obowiązane muszą stale oceniać ryzyko prania pieniędzy i finansowania terroryzmu na dwóch poziomach: ogólnym (dla całej organizacji) i indywidualnym (dla każdego klienta lub transakcji). Wszystkie analizy muszą być udokumentowane.


KYC i weryfikacja: Na podstawie oceny ryzyka wdrażane są procedury poznania klienta (identyfikacja, weryfikacja, zbieranie informacji o celu usług i źródle środków). Szczególną uwagę zwraca się na nierezydentów, osoby PEP i transakcje wysokiego ryzyka.


Raportowanie: Transakcje podejrzane oraz przekraczające określony próg (np. powyżej 15 000 euro) muszą być zgłaszane do GIIF. W razie potrzeby instytucje mogą blokować rachunki. Obowiązek informowania FIU dotyczy wszelkich podejrzeń AML/CFT.


Polityki wewnętrzne i szkolenia: Instytucje muszą posiadać wewnętrzne procedury AML (dotyczące KYC, monitoringu, raportowania) oraz zapewnić regularne szkolenia dla pracowników. Brak właściwego przeszkolenia jest naruszeniem ustawy i podlega karze administracyjnej do 1 mln PLN.

Typowe naruszenia oraz sankcje w zakresie AML w Polsce

Do najczęstszych naruszeń AML należą: brak przeprowadzenia lub opóźnione aktualizowanie oceny ryzyka, nieidentyfikowanie klientów (zwłaszcza PEP i beneficjentów rzeczywistych), niedopełnienie procedur KYC (np. brak pełnych weryfikacji), niezgłoszenie podejrzanych lub transakcji przekraczających progi, brak lub jedynie formalne posiadanie wewnętrznych procedur AML oraz niewykonanie ich. Często zdarzają się także przypadki niewydania informacji na żądanie GIIF.

Polskie prawo przewiduje znaczące sankcje za te naruszenia:
 

  • Sankcje administracyjne: publikacja informacji o naruszeniu, nakaz usunięcia uchybień, ograniczenie lub zawieszenie działalności (utrata licencji, wykreślenie z rejestru), zakaz pełnienia funkcji kierowniczych do 1 roku.
     

  • Kary finansowe dla instytucji: wysokość zależy od szkody lub utraconych korzyści, od dwukrotności wartości korzyści lub do równowartości 1 miliona euro. Dla sektorów bankowego, funduszowego, ubezpieczeniowego przewidziane są wyższe limity – do 20 868 500 PLN lub do 5 milionów euro (lub 10% rocznego obrotu).
     

  • Osobne kary finansowe dla osób odpowiedzialnych: do 1 miliona PLN za niedopełnienie obowiązków, brak dokumentacji AML lub naruszenia zasad przekazywania informacji o transakcjach.
     

  • Sankcje karne: naruszenia AML mogą skutkować odpowiedzialnością karną na podstawie art. 165 ustawy AML oraz przepisów Kodeksu karnego. Za celowe niewykonanie obowiązków AML grożą grzywna i/lub kara pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat, a w przypadku poważniejszych przestępstw do 12 lat pozbawienia wolności.

Kary finansowe w zakresie AML

Wysokość kar finansowych za naruszenia związane z przeciwdziałaniem praniu pieniędzy zależy od kilku kluczowych czynników.
 

Pierwszym z nich jest możliwość ustalenia kwoty korzyści uzyskanej lub straty poniesionej przez instytucję obowiązaną na skutek naruszenia przepisów ustawy AML. W przypadku gdy kwota ta jest możliwa do określenia, kara pieniężna może wynieść do dwukrotności tej wartości. Jeśli natomiast nie da się ustalić wysokości korzyści lub straty, maksymalna kara może sięgnąć równowartości 1 miliona euro.
 

Drugim ważnym czynnikiem są szczególne przypadki dotyczące konkretnych sektorów rynku finansowego. Obejmują one m.in. banki, spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe, firmy inwestycyjne, instytucje płatnicze i pożyczkowe, fundusze inwestycyjne, a także firmy ubezpieczeniowe oraz przedsiębiorców zajmujących się np. kantorami czy udostępnianiem skrytek sejfowych. W tych sytuacjach kary mogą być znacząco wyższe. W odniesieniu do osób fizycznych maksymalna kwota kary wynosi 20 868 500 zł, natomiast dla osób prawnych lub jednostek organizacyjnych bez osobowości prawnej kara może osiągnąć równowartość 5 milionów euro lub 10% rocznego obrotu wykazanego w sprawozdaniu finansowym za ostatni rok obrotowy (w tym skonsolidowanym).
 

Trzecim aspektem jest naruszenie przez instytucję obowiązaną określonych wymogów, takich jak brak sporządzenia lub aktualizacji oceny ryzyka, niewłaściwe stosowanie środków bezpieczeństwa finansowego, brak odpowiedniej dokumentacji lub procedur wewnętrznych, a także niewywiązywanie się z obowiązków związanych z przekazywaniem informacji o transferach środków pieniężnych. W takich przypadkach organy nadzoru mogą nałożyć osobną karę finansową na osobę odpowiedzialną za realizację obowiązków AML. Maksymalna wysokość tej kary wynosi 1 milion złotych.

Підсумок який ще не придуманий...

bottom of page