Podstawy AML
Czym jest AML i jak działa system przeciwdziałania praniu pieniędzy?
Wyjaśniamy podstawy AML - od typowych schematów prania pieniędzy po globalny system regulacyjny oparty na standardach FATF, przepisach Unii Europejskiej i krajowym nadzorze.
PODSTAWY
Czym jest AML?
Przeciwdziałanie praniu pieniędzy (Anti-Money Laundering) - to zbiór przepisów, regulacji i procedur mających na celu zapobieganie ukrywaniu nielegalnie zdobytych środków pod pozorem legalnych dochodów.
System AML ma umożliwiać wykrywanie i ograniczanie zarówno prania pieniędzy, jak i finansowania terroryzmu. Jego głównym celem jest niedopuszczenie, aby środki pochodzące między innymi z handlu narkotykami, korupcji, oszustw podatkowych czy innych przestępstw przenikały do legalnej gospodarki.
Regulacje AML funkcjonują na poziomie międzynarodowym, unijnym i krajowym. Globalne standardy wyznacza FATF, Unia Europejska wprowadza wspólne ramy prawne, natomiast w Polsce podstawę systemu stanowi ustawa o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. Centralną rolę w krajowym systemie pełni Generalny Inspektor Informacji Finansowej - GIIF.
MECHANIZM PRZESTĘPSTWA
3 etapy procesu prania pieniędzy
Pranie pieniędzy zazwyczaj opisuje się jako proces składający się z trzech następujących po sobie faz. W praktyce mogą się one przenikać, jednak zrozumienie ich logiki jest punktem wyjścia do skutecznego wykrywania ryzyka.
01.
Lokowanie
Wprowadzenie nielegalnych środków do systemu finansowego lub obrotu gospodarczego - poprzez wpłaty gotówkowe, zakup instrumentów finansowych, inwestycje w aktywa albo wykorzystanie działalności przyjmującej duże ilości gotówki.
02.
Warstwowanie
Zacieranie śladów poprzez rozbudowane łańcuchy transakcji - przelewy między rachunkami, spółkami i jurysdykcjami, wymianę aktywów oraz zmianę formy środków, tak aby utrudnić ustalenie ich pierwotnego źródła.
03.
Integrowanie
Ponowne włączenie wypranych środków do legalnej gospodarki - poprzez inwestycje w nieruchomości, dobra luksusowe, spółki, pożyczki lub działalność handlową, które nadają majątkowi pozory legalnego pochodzenia.
System AML ma za zadanie przerwać ten proces na każdym z jego etapów - utrudniając lokowanie środków, wykrywając podejrzane operacje podczas warstwowania i ograniczając możliwość ich ponownego wprowadzenia do legalnej gospodarki.
TYPOWE SCHEMATY
Jak przestępcy piorą pieniądze?
Metody prania pieniędzy zmieniają się wraz z rozwojem technologii, usług finansowych i nowych modeli prowadzenia działalności. Poniżej przedstawiamy kilka najczęściej spotykanych schematów - w praktyce ich lista jest znacznie dłuższa i stale się rozwija.
Strukturyzacja (smurfing)
Duża kwota jest dzielona na wiele mniejszych wpłat lub transakcji, często realizowanych przez różne osoby i rachunki, aby nie wzbudzić podejrzeń i utrudnić powiązanie operacji w jeden schemat.
Firmy fasadowe (shell companies)
Środki są przekazywane przez spółki, które nie prowadzą rzeczywistej działalności lub istnieją głównie „na papierze”. Rozbudowane struktury właścicielskie mogą służyć do ukrycia beneficjenta rzeczywistego i źródła majątku.
Manipulacja w handlu (TBML)
Towary są fakturowane po zawyżonych lub zaniżonych cenach, opisywane niezgodnie ze stanem faktycznym albo wielokrotnie rozliczane. Pozwala to przenosić wartość pod pozorem legalnych transakcji handlowych.
Hazard i kasyna
Przestępcy kupują żetony lub zasilają konta graczy, wykonują niewielką liczbę operacji, a następnie wypłacają pozostałe środki jako rzekomą wygraną lub zwrot środków pochodzących z legalnej gry.
Kryptowaluty i mixery
Transfery pomiędzy portfelami, wymiana aktywów, zdecentralizowane platformy i usługi mieszające mogą być wykorzystywane do szybkiego przesyłania środków oraz utrudniania ustalenia ich źródła i rzeczywistego właściciela.
Rozpoznanie takich schematów wymaga nie tylko analizy transakcji, lecz także rzetelnej wiedzy o kliencie - jego działalności, beneficjentach rzeczywistych i powiązaniach. CheckLists FinAP od FinObserve dostarcza informacji potrzebnych do takiej analizy, łącząc dane z wielu źródeł i wskazując istotne czynniki ryzyka.
ARCHITEKTURA REGULACYJNA
Jak działa system AML?
System przeciwdziałania praniu pieniędzy działa na kilku wzajemnie powiązanych poziomach - od globalnych standardów i przepisów unijnych po krajowe regulacje oraz konkretne obowiązki instytucji działających na rynku.
MIĘDZYNARODOWO
Poziom - Globalny
FATF (Financial Action Task Force) - wyznacza globalne standardy w postaci 40 Rekomendacji. Nie są one bezpośrednio obowiązującym prawem, ale stanowią podstawę systemów AML tworzonych przez państwa na całym świecie. FATF ocenia również ich skuteczność, a jurysdykcje posiadające poważne braki mogą zostać objęte zwiększonym monitoringiem lub trafić na listę państw wysokiego ryzyka.
UNIA EUROPEJSKA
Poziom - Regionalny
Unia Europejska przekształca standardy FATF we wspólne i wiążące przepisy. Europejski system AML opiera się na dyrektywach, rozporządzeniach oraz współpracy krajowych organów nadzoru i jednostek analityki finansowej. Jego celem jest ujednolicenie zasad w państwach członkowskich i ograniczenie luk, które mogłyby być wykorzystywane pomiędzy poszczególnymi jurysdykcjami. Równolegle MONEYVAL (organ Rady Europy) - ocenia systemy AML państw europejskich, w tym również spoza Unii Europejskiej.
POLSKA
Poziom - Krajowy
Na poziomie krajowym system AML tworzy kilka instytucji pełniących różne, wzajemnie uzupełniające się role:
-
Sejm - uchwala ustawę o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu oraz jej kolejne zmiany. Przepisy określają katalog instytucji obowiązanych, zakres ich obowiązków, zasady kontroli oraz sankcje za naruszenia.
-
Ministerstwo Finansów - uczestniczy w kształtowaniu krajowych regulacji, przygotowuje akty wykonawcze i koordynuje funkcjonowanie systemu AML na poziomie administracji rządowej.
-
GIIF (Generalny Inspektor Informacji Finansowej) - centralny organ polskiego systemu AML. Otrzymuje i analizuje informacje przekazywane przez instytucje obowiązane, współpracuje z prokuraturą, służbami i zagranicznymi jednostkami analityki finansowej, a także prowadzi kontrole i podejmuje działania przewidziane w ustawie.
-
Sektorowe organy nadzoru - między innymi KNF, NBP, organy Krajowej Administracji Skarbowej oraz właściwe samorządy zawodowe. Każdy z nich wykonuje zadania kontrolne w zakresie swoich kompetencji i wobec określonych kategorii instytucji obowiązanych.
INSTYTUCJE
Poziom - Instytucjonalny
To tutaj przepisy stają się praktyką. Instytucje obowiązane - między innymi banki, kancelarie, biura rachunkowe, kantory, pośrednicy nieruchomości oraz podmioty świadczące określone usługi związane z aktywami wirtualnymi - mają obowiązek wdrożyć odpowiednie procedury AML.
Obejmuje to identyfikację i weryfikację klientów, ustalenie beneficjenta rzeczywistego, ocenę ryzyka, sprawdzanie statusu PEP i sankcji, bieżące monitorowanie relacji gospodarczej oraz przekazywanie wymaganych informacji do GIIF.
Kto musi stosować AML i jakie ma obowiązki?
Sprawdź, które podmioty są instytucjami obowiązanymi, jakie obowiązki nakłada na nie ustawa AML oraz jak w praktyce wyglądają KYC, CDD, ustalenie beneficjenta rzeczywistego, weryfikacja PEP i sankcji oraz ocena ryzyka klienta.
Jak instytucje obowiązane wdrażają AML w praktyce?
Regulacje określają obowiązki. Ich codzienne wykonywanie - wobec każdego klienta, na podstawie aktualnych danych, z zachowaniem dokumentacji i śladu audytowego. Wymaga jednak odpowiednich procesów i narzędzi.
Dlatego instytucje obowiązane coraz częściej korzystają z rozwiązań, które porządkują dane, standaryzują proces weryfikacji i pomagają przejść przez jego kolejne etapy.
Jednym z nich jest CheckLists FinAP od FinObserve - narzędzie wspierające identyfikację i analizę klientów, zarówno osób, jak i podmiotów, na potrzeby AML, KYC i KYB.
